W dniach 27–31 października 2026 roku Kraków będzie gospodarzem obchodów 108. rocznicy odzyskania niepodległości. To wyjątkowa okazja, by przypomnieć, że stolica Małopolski jako pierwsze duże miasto w Polsce wyzwoliła się spod zaborczej władzy – 31 października 1918 roku.
Sportowa rywalizacja o szablę kpt. Stawarza
We wtorek 27 października o godzinie 11:30 na stadionie Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego Kraków „Zachód” przy Placu Na Groblach 23 odbędzie się bieg sztafetowy. Do zawodów zaproszono reprezentacje wszystkich krakowskich liceów ogólnokształcących. Każda drużyna składa się z dwóch dziewcząt i dwóch chłopców, a każdy zawodnik ma do pokonania dwa okrążenia bieżni (2 × 300 m). Główną nagrodą jest szabla kpt. Antoniego Stawarza ufundowana przez Przewodniczącego Rady Miasta Krakowa. Drużyny na drugim i trzecim miejscu otrzymają puchary, a najlepsi zawodnicy – nagrody indywidualne od Prezydenta Miasta Krakowa.
Wieczór z kokardą i składanie kwiatów
W czwartek 29 października o godzinie 18:00 w Muzeum Podgórza przy ulicy Limanowskiego 51 odbędzie się „Wieczór z kokardą” – uczestnicy będą wspólnie szyć kokardy narodowe. Kolejnego dnia, w piątek 30 października, zaplanowano serię uroczystości. O 11:45 przed Urzędem Miasta Krakowa w Rynku Podgórskim 1 złożone zostaną kwiaty pod tablicą poświęconą Legionistom Podgórskim. O 12:00 rozpocznie się ceremonia przy pomniku na Placu Niepodległości w Podgórzu, gdzie również złożone zostaną kwiaty. Program artystyczny zaprezentują uczniowie IV Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki oraz Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Bronisława Rutkowskiego. O 13:00 kwiaty zostaną złożone przy tablicy pamiątkowej na dworcu Kraków–Płaszów oraz na grobie kpt. Antoniego Stawarza na cmentarzu Rakowickim.
Finałowe obchody i miejskie dekoracje
W sobotę 31 października o godzinie 10:00 przedstawiciele władz miasta, Rady Miasta Krakowa oraz dzielnic I Stare Miasto i XIII Podgórze złożą kwiaty pod tablicą na Wieży Ratuszowej w Rynku Głównym. W dniach 29–31 października Kraków zostanie udekorowany biało-niebieskimi flagami. Oprócz budynków miejskich jednostek i spółek komunalnych flagi pojawią się na masztach na Rynku Głównym i Placu Niepodległości w Podgórzu, na Wieży Ratuszowej oraz na pojazdach komunikacji miejskiej. Wieczorem w barwach biało-niebieskich podświetlone zostaną TAURON Arena Kraków, Kładka o. Bernatka i wieża telewizyjna na Krzemionkach.
Historyczny kontekst – bezkrwawe wyzwolenie
I wojna światowa zakończyła się w Krakowie 31 października 1918 roku. Miasto przestało być częścią monarchii habsburskiej i stało się częścią niepodległej Polski – państwa, które oficjalnie powstało dopiero 11 listopada. W październiku mieszkańcy Krakowa wzięli sprawy w swoje ręce. Polscy posłowie do austriackiego parlamentu oraz austriaccy oficerowie polskiej narodowości doprowadzili do pokojowego przejęcia władzy. Symbolicznym momentem było przejęcie przez polskich żołnierzy – ubranych jeszcze w austriackie mundury – odwachu pod Wieżą Ratuszową, gdzie zawieszono polskie flagi. Miasto zostało przejęte bezkrwawo, a determinacja i szybkość działań sprawiły, że Kraków odzyskał niepodległość wcześniej niż inne miasta.
Kapitan Antoni Stawarz, inicjator akcji oswobodzenia Krakowa, był żołnierzem i kapitanem Wojska Polskiego. W 1918 roku stworzył w wojsku organizację spiskową. 30 października jego żołnierze opanowali dworzec kolejowy w Płaszowie, a dzień później zajęli austriackie koszary w Podgórzu i całe miasto. Do wojska tłumnie przyłączali się mieszkańcy, w tym gimnazjaliści i studenci. Po wojnie Stawarz awansował do stopnia kapitana, służył w 57. Pułku Piechoty w Tarnowie, a w 1935 roku rozpoczął pracę w krakowskim magistracie. W czasie II wojny światowej był członkiem Armii Krajowej. Zmarł w 1955 roku i spoczywa na cmentarzu Rakowickim. Jego imię nosi jedna z uliczek na Podgórzu.
Drugim bohaterem tamtych dni był porucznik Ludwik Iwaszko, który prowadził jeden z oddziałów przejmujących obiekty wojskowe w Krakowie. Po wydarzeniach krakowskich wyruszył na odsiecz Lwowa, walczył w wojnie z bolszewikami, uczestniczył w powstaniach śląskich, a w 1939 roku poszedł na wojnę z Niemcami. W 1945 roku został aresztowany przez Gestapo i wysłany do oflagu Luckenwalde. Po powrocie do Polski, w wyniku odmowy współpracy ze służbami Informacji Wojskowej, został zmuszony do odejścia z wojska. Do końca życia pozostał wierny ideałom polskiego oficera. Zmarł 22 czerwca 1975 roku i został pochowany na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie.
Obchody rocznicy to nie tylko hołd dla historii, ale także okazja do wspólnego świętowania i przypomnienia o wartościach, które doprowadziły do odzyskania niepodległości.
Źródło: Kraków – Aktualności ogólne
Fot. krakow.pl
