Wolność jako proces, nie stan
Krakowska Apteka Designu rozpoczęła dwumiesięczny program poświęcony pytaniu, czy wolność można zaprojektować. Osią cyklu jest wystawa „Guanaquerx – emancypacja technologii” autorstwa Pauli Gaetano Adi, której wernisaż odbył się 16 października o godzinie 18:00. Ekspozycja stawia pytania o sprawczość, autonomię i granice wolności – zarówno ludzkiej, jak i technologicznej.
Jak podkreślają organizatorzy, wolność nie jest tu traktowana jako gotowy stan ani abstrakcyjna wartość, lecz jako relacja, praktyka i nieustanny proces negocjowania granic. Design przestaje być wyłącznie projektowaniem przedmiotów – staje się projektowaniem zasad, zachowań, relacji i możliwych przyszłości.
Robot, który przemierzył Andy
Bohaterem wystawy jest Guanaquerx – czworonożny robot inspirowany andyjskim guanako. W 2024 roku wraz z grupą artystów, inżynierów, rzemieślników i przewodników dotarł na wysokość ponad 4500 metrów n.p.m. Wyprawa nie była jednak popisem technologicznej sprawności. Na trudnych odcinkach robot musiał być transportowany na grzbiecie muła, co unaoczniło, że technologia funkcjonuje dzięki współpracy i zależności, a nie całkowitemu uniezależnieniu się od innych.
Projekt łączy robotykę z andyjskimi materiałami, rzemiosłem i lokalną wiedzą. Sam robot nie pojawi się w Aptece Designu – zwiedzający zobaczą filmy, eksponaty, materiały badawcze oraz dokumentację ekspedycji. Wystawa jest częścią Festiwalu Conrada i Patchlab digital art festiwal, a jej kuratorkami są Carolina Pietyra (KBF) oraz Elwira Wojtunik-Láng (Patchlab).
Wykład, warsztaty i badanie partycypacyjne
Wernisaż poprzedził wykład Pauli Gaetano Adi „Roboty, które śnią. O sztuce, kosmotechnice i tworzeniu światów”, który odbył się 15 października w Centrum Dydaktycznym AGH. Artystka mówiła o robotyce jako medium kulturowym i przestrzeni spekulacji.
Temat wolności maszyn powróci podczas warsztatów „Kiedy robot mówi »nie«?”, organizowanych w ramach Festiwalu Conrada, którego hasłem przewodnim jest „Nieposłuszeństwo”. Uczestnicy, korzystając z projektowania spekulatywnego, worldbuildingu i kolażu, będą tworzyć scenariusze współistnienia ludzi, robotów i innych aktorów.
Ważnym elementem programu jest także badanie partycypacyjne „Zaprojektuj wolność”, do którego mogą dołączać odwiedzający. Jego celem jest sprawdzenie, gdzie zaczyna się nasza sprawczość i w którym momencie musi ustąpić miejsca odpowiedzialności, bezpieczeństwu lub wolności innych osób.
Trzeci numer „Kwartalnika JUTRA”
Wolność jest też tematem trzeciego numeru „Kwartalnika JUTRA” – czasopisma idei. Wśród autorów znaleźli się m.in. Katarzyna Janota, Wojciech Górecki, Artur Wabik, Maciej Kałuża, Michał Rusinek i Leszek Gnoiński. 8 października w przestrzeni Apteki Designu odbyło się spotkanie „Czy możemy projektować wolność?”, w którym udział wzięli Carolina Pietyra, Maciej Kałuża i Wojciech Górecki, a rozmowę poprowadziła Katarzyna Janota. Dyskutowano m.in. o tym, czy oddaliśmy wolność w zamian za wygodę i algorytmiczne wsparcie.
Program Apteki Designu pokazuje różne rozumienia projektowania – jako pracy z technologią, przestrzenią, relacjami i własną sprawczością. Większość wydarzeń ma charakter otwarty, na niektóre obowiązują zapisy. Szczegółowy harmonogram dostępny jest na stronie aptekadesignu.pl/program.
Źródło: Kraków – Kultura
Fot. krakow.pl
